يكى از عوامل شهادت امير مؤمنان على ( ع ) و ناكامى مسلمين در جنگ صفّين و بروز جنگ نهروان و به وجود آمدن داستان حكمين و توطئه‌هاى زياد ديگرى بود و همان گونه كه در بالا گفتيم بعضى از آگاهان ، او را در عصر على ( ع ) به « عبد اللّه بن ابىّ » در عصر پيامبر ( ص ) كه از سران منافقان آن زمان بوده ، مقايسه كرده‌اند . « 1 » كوتاه سخن اين كه وضع حال او در پيمودن راه نفاق و تقويت منافقين آشكارتر از آن است كه نياز به توضيح بيشتر داشته باشد . امّا تعبير به كافر در مورد پدر او ، آن هم از مسلّمات تاريخ است ، چرا كه او از مشركان بود كه در عصر جاهليّت در اختلافات قبيله‌اى كشته شد . سپس در ادامهء اين سخن مىفرمايد : « به خدا سوگند يك بار كفر ، تو را اسير كرد و بار ديگر اسلام ، و مال و حسب تو نتوانست تو را از هيچ يك از اين دو اسارت آزاد سازد ! » ( و اللّه لقد اسرك الكفر مرّة و الاسلام اخرى ! فما فداك من واحدة منهما مالك و لا حسبك ! ) . امّا داستان اسارت او در جاهليّت بنا به گفتهء « ابن ابى الحديد » چنين است كه پدر اشعث به نام قيس به وسيلهء قبيلهء بنى مراد كشته شد ، فرزندش اشعث به خونخواهى او برخاست و به اتفاق طايفهء كنده ، حمله را آغاز كردند ولى به جاى قبيلهء بنى مراد اشتباها به قبيلهء بنى حارث حمله نمودند . طايفهء بنى كنده شكست سختى خوردند و اشعث اسير شد و همان گونه كه قبلا گفته شد در برابر دادن صدها شتر آزاد گرديد ( از بعضى از نقلها استفاده مىشود كه شتران فداء را از ميان قبيلهء اشعث جمع‌آورى كردند ، بنا بر اين كه مىفرمايد : « فداء تو موجب آزادى تو نشد » اشاره به اين دريوزگى است كه براى آزادى اشعث انجام شد . اين احتمال نيز داده شده است كه منظور از اين سخن آن است كه قدرت و قوّت و شخصيت تو مانع

--> ( 1 ) به شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد و همچنين شرح عبده مراجعه شود .